Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет ӨТМИШТЕН ДЕРЕКЛЕР

ӨТМИШТЕН ДЕРЕКЛЕР

ХАЛҚЫМЫЗ

FӘЗИЙНЕХАНАСЫ

Дүньяда музейлер саны көп. Ҳәр қайсысы өз экспонатлары менен қунлы. Олар неше мың жыллық тарийхқа ийе өтмишимиздиң жансыз гүўасы болған экспонатларды сақлаўы менен қәдирли. Республикамызда бес музей болып, олардың ҳәр қайсысының өзине тән орны, экспонатлары, ықласбентлери бар. Усылар ишинде қарақалпақ халқының бай мийрасын, тарийхын, мәдениятын әўладтан-әўладқа жеткериўши Қарақалпақстан мәмлекетлик Үлке таныў музейи 85 жыллық тарийхқа ийе.

Ол 1929-жылы 16-майда республикамыздың биринши пайтахты болған Төрткүл қаласында шөлкемлестирилди. Музейдиң дүзилиўине белгили илимпазлар Я.Гуламов, С.Толстовлар менен бирге Э.Досназаров, Г.Убайдуллаевлар айрықша жан күйдирди. Белгили илимпазлар Н.А.Баскаков, Н.В Торчинская, Қ.Айымбетовлар дәслепкилерден болып жетекшилик етти. Бул инсанлар музей ушын экспонатлардың есап-санағын алыў, каталог дүзиў, көргизбелер шөлкемлестириў, халық арасынан фольклорлық шығармалар ҳәм мәдений мийрасларды жыйнаўға үлкен жуўапкершилик пенен қатнасты. Сондай-ақ, музейге қәнийгелер таярлаў ўазыйпасына да дыққат-итибар берип, турақлы шуғылланды.

Әмиўдәрьяда суў тасқыны болыўына байланыслы музей 1944-жылы Төркүлден жаңа пайтахт Нөкис қаласына көширилген. Бул тарийхый ўақыт ишинде дүньяның көплеген еллеринен мийманларды қабыллап ҳәм таңландырып, өтмиштеги ата-бабалардан мийрас болған бийбаҳа буйымларды кең жәмийетшиликке жақыннан таныстырыўда ийгиликли хызметлер көрсетип киятыр. Онда фондларға жаңа экспонатларды топлаў, көргизбелер шөлкемлестириў, кешелер өткериў, илимий изертлеў жумысларын жүргизиў жақсы жолға қойылған. Музей тәбият, археология ҳәм этно­графия, жаңа тарийх бөлимлеринен ибарат. Оның коллекциясындағы жаңа тарийх, фото-негативлер, археология, тәбият ҳәм өнерментшилик фондлары байытылып барылмақта.

Музей өз байлықлары менен Қаршы қаласында өткерилген “Музейлер фес­тивалы”нда биринши дәрежели диплом менен сыйлықланды ҳәм Марғулан қаласының 2000 жыллық юбилейинде “Он бармағы өнерли қарақалпағым” атлы көргизбесинде “Ең жақсы сақланған экспонатлар” номинациясын жеңип алды. Өсип киятырған жас әўладты ана тәбиятқа, миллий мийрасқа қызығыўшылығын асырыўда мектеп оқыўшылары ушын “Жас үлке таныўшылар” дөгереги дүзилген.

Ол Орайлық Азиядағы ең ески ағартыўшылық орайлардың бири болғанлығы себепли көпшилик жумыслары илимий конференциялар, лекциялар, семинарлар, байрам сәнелерине арналған кешелер, белгили инсанлар ҳәм тарийхый тулғалардың юбилейлерине бағышланған ушырасыўлар тийкарында жумыс алып барады.

Ҳәзирги ўақытта дүньяның көплеген мәмлекетлеринде бул музейге қызығыўшылар саны көбеймекте. Себеби, бир қатар раўажланған мәмлекетлерде, соның ишинде Англия, Франция, Германия ҳәм Россия Федерациясының тарийхшы-этнограф илимпазлары музей менен байланыс­та болып киятыр. Солардан Қарақалпақстан тарийхы ҳәм мәденияты, этнографиясы бойынша англиялы Дэвид ҳәм Сюзан Речердсонлар, германиялы тарийхшы Олоф Гюнтерлер изертлеў жумысларын жүргизди ҳәм оны дүньяға танытыўда табыслы хызмет атқарып, музей экспонатлары тийкарында «Арал дельтасындағы қарақалпақлар» атамасында китап басылып шықты.

Сондай-ақ, Өзбекистан Көркем өнер академиясы жойбары тийкарында 2005-жылы Ташкент қаласында баспадан шыққан «Өзбек фотографиясына — 125 жыл» атлы фотоальбомда музейдиң фондларында сақланып атырған бирқанша фотосүўретлер орын алды. Оның фондындағы араб тилиндеги ески қолжазба китаплар тийкарында тарийхшы-илимпазлар Мария Сзуппе, Ә.Муминов, Ә.Идрисовлардың авторлығында француз тилиндеги каталог Рим қаласында 2007-жылы баспадан шықты. Музейде илимий жумыслардың барлығы илимпазлар менен биргеликте әмелге асырылады. Көрнекли алым Н.Айымбетовтың «Қарақалпақстан тарийхы альбомы», М.Қарлыбаевтың «Қарақалпақ кийимлери» атамасында китаплар шығарылды. Музей өзиниң жумысларын буннан былай жақсылаў мақсетинде шет елли мийманлар менен бирге ислесиў, тәжирийбе алмасыў жобаластырылып, германия­лы ықтыярлылар Елена Хаас ҳәм Лиза Грубешлер тәжирийбе алмасыўға келип, музейдиң илимий ҳәм фонд жумысларына әмелий жәрдемлерин көрсетти. Ал, 2014-жылы Тобиас Фрезе, Александра Штрайхлар реставрация жумысларына жәрдемлерин берип, музейдиң реставрация қәнигелерине өз тәжирийбесинде әмелиятта болды. Айрықша қуўанышлы тәрепи, усы жылы музейдиң аға илимий хызметкери Б.Өтепбергенов Германияның Мюнхен қаласында IFA университетиниң этник мәденият дүрданаларын сақлаў бойынша шөлкемлестирилген стипендиясын жеңип алыўға еристи ҳәм үш ай мүддетке музей жумысларын жаңаландырыў, заманагөй көринисте жумыс алып барыў әмелиятында болып қайт­ты.

Елимизге туристлердиң келиўиндеги тийкарғы мақсети, халқымыздың бийбаҳа тарийхый дүрданалары менен ғәзийнелерди өзинде топлаған орайлардың бири, әлбетте, музейлерди тамашалаў болып табылады. Сол себепли усы жылы октябрь айында Ташкент қаласында халықаралық «Уллы Жипек жолында» атамасындағы туризм ярмаркасына музейдиң хызметкерлери бийбаҳа экспонатлары ҳаққында дерек бериўши буклетлер менен жыйналған мийманларға музей ҳаққында презентациялары менен қатнасты.  Ашхабад қаласында өткерилген «Музейтаныў ҳәм археологиялық табылмаларды үйрениўде Түркменстанның тәжирийбеси» атлы халықаралық илимий конференцияға музей директоры С.Нурабуллаева ҳәм илимий хызметкерлер тәжирийбе алмасып қайтты. Музейге тамашагөйлерди тартыў, оларға сапалы хызмет көрсетиў ушын кең жәмийетшиликке, шет елли қызығыўшыларға халқымыздың миллий тарийхы, мәдениятын тереңирек таныстырыў мақсетинде Nukus-muzeum.uz атлы сайты қосылды.

Музей ушын заманагөй усылда жаңа имаратттың тиклениўи ушын ҳүкиметимиз тәрепинен қаржы ажыратылыўы Журтбасшымыздың бай-мийрасымызды қәдирлеўине дыққат-итибардың жоқары екенлигинен дәрек береди.

Бийбаҳа музей экспонатларына қосылып, тыңлаўшыларды узақ өтмишке, сол алыс мәнзиллерге жетелеўши музей жанашырлары тынымсыз изленисте.

Т.ЖӘРИМБЕТОВА.

СҮЎРЕТТЕ: музей турмысынан көринислер.

«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Октябрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031