Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет АШЫҚ ИНФОРМАЦИЯЛЫҚ СИСТЕМАДА ҚӘЎИПСИЗЛИК

АШЫҚ ИНФОРМАЦИЯЛЫҚ СИСТЕМАДА ҚӘЎИПСИЗЛИК

ИНТЕРНЕТ-БУЛ…

 Бүгин цивилизацияласқан дүнья жәмийетинде журналистика төртинши ҳәкимият дәрежесинде жүргизиледи. Себеби, журналистиканың тийкарғы буўынлары болған баспасөз, телевидение, радио ҳәм интернет журналистикасы жәмийетшилик пикирин қәлиплестириўде ҳәм  раўажландырыўда ең тәсирли ҳәмде нәтийжели қурал болып есапланады. Әлбетте, демократиялық жәмийетимизде журналистика еркинлик хызметин нызам тийкарында әмелге асырыўы лазым. Сонлықтанда Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан Республикаларының Конститутцияларында «Ғалаба хабар қураллары еркин ҳәм нызамға муўапық ҳәрекет етеди. Олар дурыслығы ушын бейимлескен тәртипте жуўап береди. Цензураға жол қойылмайды» – деп көрсетилип өтилген.

 

 

Интернет дүнья  жүзиндеги  компьютерлердиң  бир-бирине  жалғанған тармақ.Интернет сөзи еки түрли талқыланады, яғный халықаралық тармақ  ҳəм өз ара жалағанған компьютерлер тармағы. Интернеттиң  пайда болыўына 1962-жылда Массачусетс технологиялық институтында Леонард Клейроктың тармақлардың байланысыў технологиясы бойынша ислеген докторлық диссертациясы тийкар болды. Ең дəслеп 1969-жылы 29-октябрь күни Лос-Анжелостағы Калифорния университети  менен  Калифорниядағы Станфорд изертлеў институтында орнатылған комьютерлер бир-бирине жалғанған. Дəслепки электрон почта арқалы мағлыўмат 1972-жылы бир компьютерден  екиншисине узатылған. 1968-жылы 2-январдан  баслап  компьютерлер  тармағы  бойынша  алып барылған жойбарды АҚШ тың қорғаныў министрлиги қасында дүзилген Терең изертлеў жойбарлар агентлиги (ARPA-Advanced Researchs Project Agency) өз ишине алған. 1990-жылдың басында АҚШ Корғаныў министрлиги интернеттең пайдаланыўға болған шеклеўди  алып  таслады. Буннан соң интернет жүдə тез раўажланды ҳəм оқыў орынлары, мəмлекетлик шөлкемлер тəрепинен пайдаланыла баслады.

Бүгинги күни интернеттен пайдалана алыў мүмкиншилигине ийе болған  оператив мағлыўматларды тарқатыўшы коммуникация тармағы. Дəстурий  ғалаба хабар қуралларынан өзгешелиги интернет орайласпаған тармақ яғный ҳəр бир адам интернет арқалы баскалар менен мағлыўмат алмасыўы мүмкин. Интернет биймалел Ғалаба  хабар кураллары сыпатында тан алынады. Компьютер алдында отырып газета-журналлар оқый аласыз, басқа тиллердеги телевидение ҳəм радиоеситтириўлерди де есите аласыз. Интернеттиң Ғалаба  хабар кураллары қатарына келип қосылыўы журналистика тараўының кеңейиўине үлкен тəсир етти. Əсиресе, Ғалаба  хабар куралларынан искерлигинде еки  өзгеристи  алып  келди. Бириншиси, дүнья жүзи бойлап жаңалықлардың айланысын тезлестирди, яғный белгили секундлар ишинде мағлыўматлар  дүньяның қəлеген мушына жетип баратуғын болды. Екиншиси, интернет  аудитория менен байланыста болған  шеклеўлерди кемейттирди.  Яғный  қəлеген  адам  компьютер ҳам модем жəрдеминде ҳам қалеген ўақытта жаңалықларды оқыўға ҳəм өз пикирлерин билдириўи мүмкин. Интернет Ғалаба  хабар куралларынан парқлы рəўиште көп ғана тəреплери  менен үстинликке ийе. Сол ушын бүгинги күни раўажланған мəмлекетлердиң радиоеситтириўлери, телевидениелериниң, газета-журналларының веб-бетлери бар.

Инглис алымы Кохрен Баррет «интернеттиң раўажланыўы ҳаққында жазыў тап ушып баратырған оқты оғжай менен атыўға мегзейди». Ҳақыйқаттында да, ол тезлик пенен раўажланып бармақта.

Мысалы чат ислеў тармагын алып қарайық. Дәслеп ол тек гана текст аркалы  сөйлесиў имканиятын жаратты, лекин бул нәрсе сол ўақытта үлкен жаналық еди. Кейин ала пайдаланыўшылар өз эмоцияларын бере алатуғын белгилерден пайдалана баслады. Оннан соң чатта микрофон арқалы сөйлесиў имканияты пайда болды ҳәм видео көринислер арқалыда бир-бири менен байланыс орнатыў имканиятлары пайда болды.

Бүгинги күнде елимизде де интернет тармағынан пайдаланыўшылардың саны күн сайын артып бармақта. Деген менен интернет тармағынан пайдаланыўшылар тек ғана хабар оқып, еситип, көрип қоймастан инсан санасына кери тәсир көрсетиўши ҳәр түрли сайтларды да көриў имканиятына ийе болады. Бул өз гезегинде интернеттеги көрип отырған адамның санасында ҳәр түрли жаўызлық, бузғыншылық, террористлик ҳәм басқада жаман иллет идеяларын сиңдиреди. Бул дегени интернеттиң тек ғана пайдалы тәрепинен басқа унамсыз, кери тәрсириниңде бар екенлигин аңлатады. Ашық информацион системада қәўипсизлик орнатыў жүдәмә қыйын есапланады. Әсиресе, интернет тармағын басқарып болмайды.

Бул дегени, интернет тармағының буныңдай жаман тәсиринен абайлы болыўымыз тийис.


«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Октябрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031