Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет ЎАТАНҒА САДЫҚЛЫҚ

ЎАТАНҒА САДЫҚЛЫҚ

БурынҒы аўқам дәўиринде майда миллетлер саналып келген халықлар енди өз бийлигин қолына алып, тарийх сахнасында көрине баслады. Солардың бири, Өзбекстан қурамындаҒы Қарақалпақстан Республикасы 1990-жылы 14-декабрьде суверенли декларациясы қабыл етилгеннен соң бизиң халқымыздың да өз тәҒдирин өзи белгилеўи ушын кең жол ашылды. Жәмийетлик дүзимниң өзгериўи менен сиясатлар өзгерди. Түрли миллетлерден ибарат республика халқының аўызбиршилигин сақлаҒан ҳалда, қарақалпақ халқы өзиниң миллийлигин таный баслады.

Булардың бәри ҳәммеге таныс—«еки жерде еки—төрт болады» сыяқлы аксиома. Мен бул мақаламда айтажаҒым: усынша берилген еркинликтен пүткил бир миллеттиң, халықтың сиясий-жәмийетлик дүзимниң ертеңги тәҒдирин белгилейтуҒын биз Жаслар жеткиликли дәрежеде пайдаланып атырмыз ба? Қарақалпақ халқының миллийлиги дегенди жеке түсинемиз бе, өзи?



ХХI әсирдеги сиясий дүзимниң негизин қурайтуҒын, ел басқаратуҒын, халықты кейнине ерте алатуҒын азамат Жаслар қандай болыўы керек?

Орысларда «национальный гордость» деген гәп бар. Биздеги сол «миллий мақтаныш»ибарасын бүгинги Жаслар қандай түсинеди, өзи?

Гейпаралар миллий мақтаныш сезимин ҚарақалпақстандаҒы жасаўшы басқа миллет ўәкиллеринен өзин жоқарырақ қойыў деп түсинетуҒын пайытлары соңҒы ўақытлары сезилип атырҒаны ҳеш кимге сыр емес.

Мениңше бул қәте. Сениң халқыңның уллылыҒын ең жақсы пазыйлетлерин, адамгершилик қәсийетлерин «аўылың аралас, қойың қоралас» садақа-той-мерекеңди бирге атқарысып жүрген ҚарақалпақстандаҒы жасаўшы басқа миллет ўәкиллери мойынласын!

Гейпаралар өткен әсирдиң ақыры 2003-жылларҒа шекем созылҒан қурҒақшылыққа шыдамай көпшилик басқа миллет ўәкиллериниң ҳеш кимге ойласпастан ҳәтте, қасыңда отырҒан қоңсысына да айтпастан көшип кеткенлигин дәлийл етип көрсетиў мүмкин.

Және олар 1932-33-жыллары ашлықтан посып келген, халқының қоныс басып, өсип-өнип, кейнинде олардың мәмлекет басқаратуҒын азаматлар жетилисип шыҒыўына да мүмкиншилик туўдырҒанымызды айтыў мүмкин.

Өкпе орынлы. Лекин, ким қай жерде жасайман десе өз ерки. Бирақ, бир гезлери ата-бабасының, 30-жыллардың аржаҒында туўылҒан, көзи тири айырым ақсақаллардың киндик қаны тамҒан Ўатанына көшиўин айыплаўҒа болмайды. Қайта, олардың миллий мақтаныш сезимлерине, ЎатанҒа, өзиниң сол миллет ўәкили екенлигин узақ жыллар даўамында өзге миллет арасында жасап киятырса да умытпаўына тәсийин қалыў керек.

Бизлерде, әсиресе Жасларда усындай миллий мақтаныш сезимлери барма? —«Мен Қарақалпақпан!»—деп шаўқым салҒан менен кимге тәсир ете аласаң. Сен Әмиў менен Сыр аралыҒындаҒы кең пайтахт «Дешти Қыпшақ» далаларын жайлаҒан, өз жаўы менен ҳеш қашан басы писпеген, әри мәрт, әри ақыллы, әри сақый, әри зықна, әри сада, аўзын ашса өкпеси көринетуҒын бул азамат халықтың келбети ҳәр биримиздиң исимизден, сөйлеген сөзимизден, мәдениятымыздан, көринип туратуҒын болсын!

Мени ҳәзирги өз қатарлы заманласларымның көпшилиги, орыслардың Пушкинди, Лермонтовты, Достаевскийди, Есенинди, Высоцкийди пир тутқанындай Әжиниязды, Бердақты, Аббазды, И.Юсуповты, Д.Қайыповты ҳәм Т.Дошумованы жеткиликли дәрежеде билмеўи әжеплендиреди. Ақыры, олар бизиң әдебиятымызды, мәдениятымызды бийик шоққыларҒа көтерип, пүткил дүньялық сахнаҒа шыҒарҒан тулҒалар Ғой...

Қыргызларды билмедим, бирақ, пүткил дүнья халықлары Ш.Айтматовты дөретиўшилик тулҒасының пайҒамбары сыпатында мойынлайды. Ал, бизиң Т.Қайыпбергеновимиз кимнен кем? Оны да дүнья халықлары мойынлап атыр. Бирақ, оның үш китаптан ибарат «Қарақалпақ дәстаны» трилогиясын, ең болмаҒанда көркем кинофильм исленген «Қарақалпақ қызы» романын мениң заманласларымның көпшилигиниң оқымаҒаны өкинишли.

Келешекке өзиңди таярлаўдың, миллий мақтаныш сезимлери менен суўҒарылыўдың баслы дереги бул—көркем әдебият пенен миллий мәденияттың етене жақынласыўы болып табылады. БуҒан шек келтириўге болмайды. Себеби, ертең ким болыўымыздың бул баслы стимулы болып табылады. Екиншиден, шаңарақ, ата-ана, оқыйтуҒын ямаса ислейтуҒын орталықтың да бунда пайдасы тийиўи мүмкин. Деген менен, ертең сениң ким болыўыңның 80-90 проценти өзиңниң жолыңда. Халықта нақыл бар; «сүрткен ақыл болмайды», «мийдиң қақпаҒы жоқ, ақыл қуйып қойҒандай». Соның ушын ертең ким болыўың, ертеңги келешек, халықтың халықлыҒын белгилейтуҒын азамат болыўың ушын өзиңди-өзиң таярлаўың керек.

«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Декабрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031