Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет ҒӘРЕЗСИЗ ЎАТАН ҚОСЫҚЛАРЫ

ҒӘРЕЗСИЗ ЎАТАН ҚОСЫҚЛАРЫ

«Ҳәр кимге өз ели Мысыр шәҳәри...»

(Халық ибарасы)

  Бир сапары әдебият муҒаллимимиз Дәрихан апа Есимова бизлерге үйде «Ўатан туйҒысы» деген темада шыҒарма жазып келиўди тапсырды. Газеталарда дәслепки мақалаларым басылып атырҒан маҒан бул тапсырма онша аўыр еместей сезилип «семишки шаққан»дай етип таслайман Ғой деп ойлап едим, бундай болмады. Кесе белден бир неше саўаллар шыҒып, тубалатып таслады.

—«Ўатан» сөзи не маҒананы аңлатады?—деп сорайман әкем Арысланбай Арзиевтан.

—Бул туўылҒан жериң. Анаң киби муқаддес дәргай.

«ТуўылҒан жер» ибарасы кең мәниде Ғой. Ол қай жерден басланады?

Гәпке анам Гүлистан Сержанова қосылады:

—Ўатан өз үйиңниң босаҒасынан басланады, киндик қаның тамҒан жерден. Тилеўберген Жумамуратовты, Ибрайым Юсуповты, Кеңесбай Рахмановты, Дәўлен Айтмуратовты көбирек оқы, түсинип аласаң.

КитапларҒа жүгинемен. Үңилген сайын «Ўатан» уҒымының шеңбери кеңейип, салмаҒы артып бара берди. Ҳәр шайыр өзинше жырлаҒаны менен түби айланып келгенде оқыўшыҒа туўылҒан жердиң қәдир-қымбаты, оның гөззаллыҒы, халқының мәртлиги туўралы иләҳий сезимлерди инәм етер еди. Мәселен, Т.Жумамуратов:

 

 

Париждиң зор қат-қат бийик жайынан,

Көзге ысық Шымбайдың бир кесеги,—десе Ибрайым Юсупов:

МаҒан туўысқан, ҳәр шыбыҒың ҳәм бөртиклериң,

Сениң астың-киндигимнен қан тамҒан жерим.

Анам саҒан байлап мениң әткөншегимди,

Тербеткенде ырҒалҒансаң ҳайялап сен де,—деп Ўатан, туўылҒан жер түсинигин қарақалпақлардың қараталы менен байланыстырады.

Мени мына бир нәрсе жүдә ҳайран қалдырады. Ўатан түсиниги менен киндик қанның байланысып кетиўи. Бул бәлким, бизиң халықта бир жаңа туўылҒан нәрестениң киндигин қара үйдиң иргесине көметуҒын дәстүрдиң келип шыҒыўының себепшиси шыҒар? Сондай-ақ, «киндигинен байланды» деген ибараның мәниси де усы шаңараққа, Ўатан сүйиўшилик сезимлерине барып тиреледи. Өйткени, өзи туўылҒан шаңарақты бериле сүймеген инсан—Ўатанның қәдирине жетиўи мүмкин емес.

Ўатан түсиниги... ОҒан ҳәрким ҳәр қыйлы талқын берип, жуўапты өзи жасап атырҒан жердиң халқынан, адамлардың минез-қулқынан, тәбият сүўретлеринен излейди.

Айта кететуҒын бир нәрсе: 1990-жылдың 14-декабринде Қарақалпақстан Өзбекстан қурамындаҒы өзиниң барлық мәмлекетлик нышанларына (байрақ, герб, конституция) ийе суверенли ел болды. 1991-жылдың 1-сентябринде Өзбекстан өз Ғәрезсизлигин жәриялады. Енди Ўатан уҒымының шеңбери пүткиллей басқаша көринис тапты. Мүмкиншиликлер жаҒалаўынан «Куриль атаўлары, Владивостокқа шекем» емес, ҳақыйқый өз Ўатанымызды жырлаў мүмкиншилиги пайда болды.

Ибрайым Юсуповтың қосықшы «Поша торҒайы» сел буршаққа да қарамай Ўатан ышқында еси кеткенше сайрай-сайрай өлиўге тайын. Шайырлар да сондай.

Ғәрезсиз Ўатан қосықлары даўам ете береди.

«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Декабрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031