Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет Шығармалар Аўдармалар __

__

ОГЕНРИ

НЕКЕЛЕСИЎДИҢ САРРАС ИЛИМИ

(гүрриң)


—Ҳаяллардың ҳийлекерлиги оларҒа деген исеним билдириўиме кесент келтирмейди, деген едим,—деди Джефф Питерс.—Ҳәттеки олар ислеген азҒана мәккарлық та ҳаялларҒа шериклес сыпатында биригип ис алып барыў да тосқынлық жасамаўы керек.

—Жүдә ылайық хошамет,—дедим,—мениңше олар өзлерин ҳақыйқатшыл жыныс деп атаўҒа толық ҳуқықлары бар. БуҒан алды менен еркеклер де ылайық. Себеби, еркеклер ҳаяллардың мәккарлық ислеўи ушын олардан да көбирек жумыс ислеўи лазым. Олар сезимлери сөнип ҳәм шашлары төгилип кеткенге шекем Ғана бизнеске жарайды. Ал, буннан кейин әдепки зәбәрдес еркектиң орнына аўыр көшетуҒын, шийкил сары бакенбардлы, бес балалы, үйи көп мәрте гиреўге қойылҒан ләмсерди көз алдыңа елеслетип көр. Мәселен, сен Энди Таккер екеўимиздиң Каир қалашасындаҒы ислеримизди әмелге асырыўымызҒа жәрдемге тартқан жесир ҳаялды еслеп көр.

 

 

Сизде реклама ушын буўат-буўат ақшаң болҒанда Ғана неке мәкемесин ашың. Ал, бизлерде болса 6 мың долларҒа шамалас Ғана пул бар еди ҳәм усы пулды еки ай ишинде еки есеге көбейтиўди ойлап қойдық. Себеби, бундай жылмақай талап пенен узақ ўақыт астыртын ислей алмайсаң. Оның ушын Нью-Джерси штатынан рәсмий түрде рухсат алыў керек.

Бизлер асыҒыс түрде мазмуны төмендегидей даҒаза текстин жаздық:

Қәдди-қәўмети келискен, шырайлы, 32 жастаҒы, 3 мың доллары бар, оҒан қоса үлкен жер ийеси жесир ҳаял, екинши рет турмысқа шыҒыўды қәлейди. Болажақ күйеў онша бай емес, бирақ нәзик жүрекли болыўы керек. Оның ойынша, кеўли кең, ақкөкиреклер жарлылар арасынан тез табылады. ҚартайҒан яки сықылсыз еркекке де қарсы емес. Тек оҒан опалы ҳәм ҳаялдың қаржысы менен жумыс ислей алса болды.

Қәлеўшилер КаирдаҒы Иллинойс штатындаҒы Питтерс-Токкердиң мәкемесине жалҒыз баслы атына хабарласыўы мүмкин.

—Ҳәзирше ис жақсы баратыр,—дедим мен бул «әдебий шыҒарма»ны қаҒазҒа түсирип болып.—Ал, енди бундай ҳаялды қаяқтан табамыз?

Энди маҒан салқын нәзер таслады.

—Джефф, сениң искусствода бундай ҳақыйқатшыл екениңди билмейди екенмен Ғо? Ал, саҒан ҳаялдың не кереги бар? Бул жерде ҳаялдың не қатнасы бар? Биржада патасланҒан акцияларды сатып атырҒаныңда сен оларҒа шынында да суў тамып турҒанын қәлейсең бе? Неке туўралы даҒаза ҳәм қандай да бир ҳаял арасында қандай байланыс болыўы мүмкин?

—Тыңла, қулаҒыңа қорҒасын етип қуйып ал,—дедим мен.—Мениң ҳәмме ҳуқықбузарлық шетлеўлеримде: нызамның көзге көринбейтуҒын ҳәриплеринен сатып атырҒан затым көриниўи шәрт ҳәм оны ҳәр қандай ўақытта да сатып алыўшыҒа көрсетиўге болады, деген қаҒыйданы мудамы есте тутаман. Тек усындай усыл мени қалалық уставты ҳәм поездлар кестесин терең изертлеў жолы арқалы қалтамда 5 долларым, темеким болмаҒан ўақытлары да полиция қолына түсип қалмаўҒа имканият беретуҒын еди. Сонлықтан мақсетимиздиң жоққа шықпаўы ушын бизлер бир сулыў жесир ҳаялҒа ямаса қарыйдарларҒа көрсетиў ушын оҒан тең келетуҒын басқа нәрсеге ийе болыўымыз тийис. Болмаса темир торҒа түсиўимиз де тәәжип емес.

Энди ойланып қалды ҳәм өзиниң дәслепки пикиринен қайтты.

—Яқшы,—деди ол.—Егер по÷та ямаса судьялық мәкемелер бизлердиң кеңсемизди тексерип қалмақшы болҒан жаҒдайда шынында да жесир ҳаял болыўы зәрүр. Бирақ, алдын ала некелесиўи сәтли тамам болмайтуҒын, неке ойынларына ўақыт жумсаўҒа разылық беретуҒын бундай жесирди қайдан табамыз?

Мен оҒан усындай ҳаялдың бар екенлигин айттым. ЯрмаркалардаҒы палаткаларды аралап жүрип сода суўын сататуҒын ески танысып Зика Троттер ишимлик орнына асқазанды күйдирип жиберетуҒын әллебир суйықлықты ишип қойып, бир жылдай бурын қостарын жесир қалдырҒан еди. Мен олардың үйинде тез-тезден болып туратуҒын едим. Ойымша оны айтқанҒа тез көндириўге болады.

Ол жасап атырҒан қалаҒа шекем тек 60 миль Ғана бар ҳәм мен сол заматта поездҒа миндим. Оның ески орнында, тап сол үйинде, сол баҒдаҒы айҒабаҒарлары, қасында шөжелерине дән шашып жүрген жеринен таўып алдым. Ойлаўымша Троттер ханым даҒазамыздаҒы шәртлерден жетиспейтуҒын майда-шүйделерди есапқа алмасақ, керекли адамның өзи. Әлбетте, ол әдеўир жасы үлкен, ақшаҒа да, аса сулыўлыққа да ийе емес еди. Деген менен бети тегис бул ҳаялды тез көндириўге болатуҒын еди. Ески достымның руўхын яд етип отырып, оның жесирине әдеўир муҒдарда пул бердим. Мен өз жобамды мәлим еткенимде:

—Қайырлы исти баслап атырсыз ба, мырза Питерс?—деп сорады ол.

—Троттер ханым!—дедим көтериңки ҳаўаз бенен.—Бизлер Энди Таккер менен есапласыўымызша, ең кеминде бузықлыққа толы кең пайтахт елимизде жасаўшы үш мыңҒа шамалас еркек газетадаҒы даҒазаны оқып, сизиң нәзик қолыңызҒа, соның менен бирге жоқ ақшаңызҒа ҳәм меншик жериңизге қызыҒатуҒыны сөзсиз...

—Аўа, қапылҒанда усыннан кем емес еркеклер оның орнына өзлериниң шала жансар денесин, сықмар қолларын усыныўы мүмкин. Нәзерге илинбеген қосжақпаслар, әўметсизлер сизиң байлыҒыңызҒа қызыҒып, дөгерегиңизде де гирдипәлек болады.

—Бизлер Энди екеўимиз бул социаллық ҳарамтамақларҒа қатырып сабақ бермекшимиз. Көп машақатлар менен уллы руўхыйлық ҳәм мийримли Матримониальлық агентлиги атамасындаҒы корпорациясын орнатыў пикиримизден қайттық.

Мине, көрдиңиз бе, бизлердиң уллы ҳәм мәртебели мақсетимиздиң бар екенлигин.

—Аўа, аўа, деди ол.—Мырза Питтерс марҳум күйеўим сизди бурын да айтып жүрип еди. Қолыңыздан жаманлық келмейтуҒынын буны өзимде абайлап жүрмен. Мениң ендиги ўазыйпам нелерден ибарат? ЖаңаҒы айтқан 3 мың жарамастың ҳәр қайсысын бирме-бир қайтарыўым керек пе, болмаса оларды онлап, жүзлер бир жуўап берип жибериў ҳуқықы бериле ме?

—Сизиң ўазыйпаңыз, Троттер ханым, қәдимги таўықтың ролин атқарыўыөыз керек. Сизди биз тыныш бир мийманханаҒа жайҒастырамыз, ҳеш уўайым шекпейсиз.

Қарыйдарлар менен жазыспаларды, сондай-ақ неке бюросы арасындаҒы жумысларды Энди екеўимиз мойнымызҒа аламыз. Бирақ, ақшасы поездҒа Ғана жететуҒын, деген менен сизиң жүрегиңизди жаўлап алыўды нийет еткенлер де ушырасып қалыўы мүмкин. Бундай жаҒдайда өзиңизге мийнет етиўге туўра келеди: шартта есикти силтеўиңизге болады. Ҳәпте сайын сизге жигирма бес доллар төлеп турамыз, мийманхананың пулы да бизиң мойнымызда.

Буны еситкен Троттен ханым бирден келисим берди.

—Бес минуттан соң мен таярман. Тек Ғана пудраларымды алып қоңсы ҳаялҒа сыртқы есиктиң гилтин тапсырсам болҒаны. Өз хызметиңизде деп есаплай бериң: хызмет ҳақым тап усы минуттан жүриўи керек.

—Мине, Троттер ханымды КаирҒа алып киятырман. Келиўден гүман туўдырмаў ушын өзлеримизде алысрақта жасайтуҒын тыныш мийманханаҒа орналастырдым.

Сөйтип болып Энди Таккерге келдим.

—Жүдә жақсы,—деди ол.—Енди сениң ҳүжданың тыныш, қолыңда қармаҒың ҳәм жемтигиң бар ўақытлары балық аўына, қәне, тезирек кирисейик.

ДаҒазамызды барлық жерге таратып жибердик. ДаҒазаның өзи жумысымызды көбейтти. Егер даҒазамыздың санын асырҒанымызда келген хатларҒа жуўап беретуҒын, бир неше хызметкер жаллаўымызҒа, өзлеримизге де онлаҒан саатлап жумыс ислеўимизге туўра келетуҒын еди. Бизлер Троттер ханымның атына 2 мың доллар ақша өткердик ҳәм ÷ек дәптершесин қолына услаттық. Себеби онда гүман пайда етиўге болмайтуҒын еди. Әлбетте, мен оның қолы таза ҳаял екенлигин билетуҒын болҒанлықтан усылай иследим.

Бара-бара бир күнде келетуҒын хаттың саны жүзге жетти.

Сулыў жесирге үйленгиси келетуҒын, оның пулы ҳәм хожалық Ғалма-Ғалын өз мойнына алыўҒа таяр, сап муҳаббатлы, бирақ пулсыз еркеклердиң дүньяда көп екенлигине гүманым жоқ еди. Олардың көбиси өз хатларында бир тийинсиз, белгили баслы жумысы жоқ екенлигин, оның үстине өзлерин ҳеш ким түсинбейди ҳәм де пәк муҳаббатлы, басқа да еркеклик сыпатлардың үлкен бир муҒдары бойларында сақланып қалҒанын, усы муҒдардан жесир ҳаял пайдалана отырып бахытлы болатуҒынын айтып жазҒан еди.

Питтерс ҳәм Таккер кеңсесинен барлық қарыйдарларҒа ўақтында жуўап қайтарылып турды. Олардың ҳәр бирине шын кеўилден жазылҒан әжайып хаты жесирге терең тәсир еткен, соның ушын ол еле де толыҒырақ жазыўды, егер мүмкин болса сүўретин де қосып жибериўди өтиниш етип атырҒанлыҒы да айтылды. Питтерс ҳәм Таккер екинши хатты жесирдиң нәзик қолларына жеткериў ушын хаттың ишине 2 доллар салып жибериўин қосымша ететуҒын еди.

Көрип отырҒаныңыздай, бизиң жобамыз жүдә әпиўайы ҳәм шырайлы еди. Жесир излеўшилердиң 90 процентке жақыны хатты жеткизиў ушын 2 доллардан бизге жиберип турды. Мине, бар болҒаны усы. Ҳеш қандай тәшўишсиз. Әлбетте, тынымсыз ислеўимизге туўра келди; Энди екеўимизге узақ күнге конверт ашыў ҳәм олардаҒы доллар изинен долларды алып отырыў аңсат емес еди.

Өз аяҒы менен келген қарыйдарлар да болып турды. Бундайларын биз Троттер ханымҒа жиберемиз, олар менен өзи сөйлеседи; жибергенлеримизден үшеў я төртеўи Ғана қайтыўҒа кирей пул сорап кеңсемизге келди. Алыс районлардан келген хатлар көбейе баслаҒанда Энди екеўимиз бул хатлардың ишинен күниге 200 доллардан алатуҒын едик.

Бир күни түсликтен кейин жумысымыз қызҒын пайытында, мен сигарета қутыларының бирине 2 доллардан, басқасына 1 доллардан салып атырҒанымда, ал, Энди «неке қоңыраўлары оның ушын емес» деген наманы ысқырып отырҒанда қандай да бир кишкене бир шаққан субúект бирден кирип келди. Тап бир музейден жоқ болып кеткен Гейнс боро картинасының дәрегин тапқандай көзлери менен дийўалларҒа тигилип өтти. Мен оны көргенимнен-ақ өзимди мақтанышлы сездим. Себеби, бизиң исимиз туўры ҳәм оҒан мин табыўҒа болмайтуҒын еди.

—Бүгин сизде хат көбирек қусайды-аў,—деди келген адам.

—Жүриң,—дедим мен қалпаҒымды алып,—биз сизди әллеқашан күтип отырмыз. Мен сизге өзимиздиң «товарымызды» көрсетемен. Вашингтоннан шыҒып баратырҒаныңда Тэддидиң денсаўлыҒы жақсы ма еди?

Мен оны «Ривервью» мийманханасына алып бардым ҳәм миссис Троттер менен таныстырдым. Буннан соң жесир ҳаял атына 2000 доллар салынҒан ÷ек китапшасын көрсеттим.

—Ҳәммеси жасында қусайды,—деди жансыз.

—Аўа,—дедим мен,—егер сиз бойдақ адам болсаңыз мен бул ханым менен сөйлесиўге рухсат беремен. Сизден бизлер 2 $ талап етпеймиз.

—Рахмет, деп жуўап берди ол.

—Егер мен бойдақ болҒанда болар еди.

—Жақсы қалыңыз, мистер Питтерс.

Үшинши айдың ақырында бизлерде 5 мың долларҒа шамалас пул жыйналды ҳәмде бул исти тоқтатыў керек деген шешимге келдик. Ҳәмме жақтан арзалар түсти. Миссис Троттер де шаршаҒан еди, оны көрейин деп келген жеке ықласбентлер жеңди ҳәм ойлаўымша оҒан бул жақпады.

Мине, бул исти сапластырыўҒа қол урҒанымызда миссис Троттерге қалҒан еки соңҒы ҳәпте ушын ис ҳақы бериўге ўақтыншалық 2 мың $ ÷ек китапшасын алыўҒа ҳәм хошласыўҒа барып едим.

Оның бөлмесине кирдим. Қарасам: ол отырыпты ҳәм мектепке барҒысы келмеген қыздай жылап атыр.

—Ҳе?—дедим мен,—нени уўайымлап жылап отырсыз?—Биреў сизди қапа қылдыма ямаса үйиңизди саҒынбадыңыз ба?

—Яқ, мырза Питтерс,—деп жуўап берди ол:—Мен сизге барлық ҳақыйқатты айтып беремен. Сиз ҳәмме ўақытта Зикидиң досты едиңиз, мен сизден ҳеш нәрсени жасырмайман. Мен бир адамды қатты сүйип қалдым, сүйгеним соншелли, олсыз жасай алмайман. Өмирим бойы қәлбимдеги нәзик мениң идеалым бул адамда сәўлеленген.

—Онда машқала неде?—дедим мен. Ала бериң, оны өзиңизге. Әлбетте, егер екеўиңиздиң жулдызларыңыз туўры келсе. Ол сиз ойлаҒандай шын сезимлерде ме?

—Аўа,—деп жуўап берди.—Ол сизиң даҒаза бойынша маҒан келген джентельменлердиң биреўи ҳәм соның ушын егер оҒан 2 мың долларды бермесем үйленбейжақ. Оның исми Уильям Уилкинсон.

Бул жерде ол қайтадан жылап жиберди.

—Троттер ханым,—дедим мен оҒан, бул дүньяда меннен басқа адам жоқ, ҳаял адамның жүрек сезимлерин ҳүрмет ететуҒындай. Буннан тысқары, сиз ең жақсы досларымның бириниң зайыбы едиңиз. Егер бул мениң қолымда болҒанда, алың усы еки мың долларды ҳәм жүрегиңизде тәсир қалдырҒан адам менен бахытлы болың дер едим. Биз сизге усы пулларды арқайын бере алмаймыз. Себеби бизлер сизиң ықласбентлериңизден 5 мың доллар өндирген едик. Бирақ,—деп қостым мен,—мен Энди Таккер менен ойласыўым керек. Ол жақсы адам, бирақ исбилермен. Бизлер тең муҒдарда шерикпиз. Мен оның менен сөйлесемен, бизлер сиз ушын не жәрдем ететуҒынымызды ойласып көремен.

Мен Эндиге қайтып келип не болҒанын айтып бердим.

—Мен билип едим,—деди Энди,—усындай бир ҳәдийсе болатуҒынын ҳәмме ўақытта сезип жүрип едим. Жүрек сезимлерине тийисли исте ҳаялларҒа исениўге болмайды.

—Бирақ, Энди,—дедим мен,—бизлердиң себебимизден ҳаялдың жүрегиниң езилиўи аянышлы.

—О! Әлбетте,—деди Энди ҳәм буның ушын мен не қылыўымды айта баслады,—Джефф, саҒан айтаман. Сенде ҳәмме ўақытта жумсақ минез болҒан еди, ал мен прозалы қурҒақпан, гүманшылман. Бирақ мен сениң пикириңе қарсы турмайман. Миссис Троттерге бар ҳәм оҒан банктен 2000 доллар алып өзиниң таңлаҒанына берип бахытлы бол, де.

Мен ушып турып бес минутқа шекем қолын қысып турдым, ал, соннан кейин миссис Троттерге жуўырып барып бизлердиң шешимимизди айтып бердим. Ал, ол қуўанышынан тап жаңа алдын қайҒырып жылап отырҒандай жылап жиберди.

Ал, еки күннен соң бизлер затларымызды жыйнап қаладан шыҒып кетиўге таярландық.

—Кетиўимизден бурын миссис Троттерден хабар алыў керек деп ойлаймайсаң ба?—сорадым оннан.—Ол сениң менен танысқанынан қуўанышлы ҳәм миннетдар болар еди.

—Мениң пикиримше, буның мүмкиншилиги жоқ,—деп қорқаман,—деп жуўап берди Энди.—ПоездҒа кешигип қаламыз.

Мен бул ўақытта арнаўлы қалтаҒа тақланҒан долларды ийниме асып атыр едим. Бизлер ҳәмме ўақыт пулларды усындай усыл менен алып жүретуҒын едик. Бир ўақытта Энди қалтасынан ири банкнотлы бир па÷ка пулды шыҒарып қалҒан капиталҒа қосып қойыўын илтимас етти.

—Бул не?—деп сорадым.

—Бул миссис Троттерден 2 мың доллар.

—Булар сениң қолыңа қалай түсип қалды?

—Өзи берди,—деп жуўап берди Энди.—Мен бир ай ҳәптесине үш мәрте оны бөлмесине барып туратуҒын едим...

—Уильям Уилкинсон сен бе едиң?—деп сорадым ен.

—Кешеги күнге шекем,—деп жуўап берди Энди.

«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Октябрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031