Поиск

Авторизация



Опрос

Оцените мой сайт
 
Бас бет Шығармалар Публицистика «...ДЖЕКСОН МЕНЕН ДАЙЫЛЫ-ЖИЙЕНЛИГИМИЗ ЖОҚ...»

«...ДЖЕКСОН МЕНЕН ДАЙЫЛЫ-ЖИЙЕНЛИГИМИЗ ЖОҚ...»

Ўатан...

Бул сөздиң биринши мәрте қайсы халықтың тилинде жаңлаҒанын билмеймен. Лекин, бизлер Ўатан сөзин тилге алҒанда ақ сүт берген анамызды, гейде шаппат урып, гейде басымызды сыйпалаҒан әкемизди, дастурханымызда турҒан порсылдаҒан нанымызды түсинемиз. Және, қараталҒа байланҒан әткөншекти, ең болмаҒанда, бәҳәрдиң келиси, жыртқышлардың шақырысын, палапанларына аўзында суў тасыҒан қарлыҒашларды ҳәм адамларды жақсылыққа шақыратуҒын ертекши Ғаррыны елеслетеди.

Гейде мен мына нәрсеге ҳайран қаламан ҳәм мектепте жүрип оқыҒан теңизшилердиң бир гәпи есиме түседи: «Бас штабтан кеме командирине қоңыраў болыпты:

—Аўҳал қалай?

—Аўҳал жоқары дәрежесинде, шөгип баратырмыз».

Лекин, биз океан көрмеген халықпыз, бирақ, кеўлимиз океан.

Тарийх сүргинлерине бойсынбай мәртликтиң үлгилерин көрсетип, дәстан жырларда улыҒланып келинген халық ўатанымызда өзимиздиң мәмлекетимизди тикледик. Жаңаша мәденият жараттық. Тилимиздиң, динимиздиң қәдир-қымбатына жеттик. Өзлигимизди белгилейтуҒын ҳәм адамларды инсап-қәнәәтке шақыратуҒын КонституциямызҒа, қәлеген жерде қысынбай жоқары көтере алатуҒын бес жулдызлы байраҒымызҒа ҳәм реңиниң, тилиниң, дининиң қандай болыўына қарамастан мәрдана турып мойынлайтуҒын гимнимизге ийемиз. Усындай өз салтанатына ийе халық бахытлы халық! Усыларды жырлап атырҒан мен де бахытлыман!

Бир сапары спорт жарысына барҒанымда тисинен басқа жери шойын темирдей қара тәнлиниң мениң айтқан «Бозатаў»ыма қосылып ыңылдаҒанын көрип жаҒамды услаҒанман.

Бул баўыры кеңлик шыҒар, бәлким, бул сырттан келген мийманымызҒа нан-дузды усынҒанымыздан шыҒар.

Буның бәри—Ўатан деген!

Ана да бир перзентин «жалҒызым» деп еркелетеди. Солай екен, перзентлер де Ўатанын жалҒызым,—деп сүйиўи керек!

Мен гейде Өзбекстан Қаҳарманы Абдулла Ариповтың «Мен не ушын сүйемен Өзбекстанды» қосыҒын оқып отырып, Мәтен Сейтниязовтың Мюнхенге барып, олимпиада ойынларының футбол жарысларын тамашалап отырҒанында қараөзекли қарақалпақ жигитин ушыратып, кейнинде сол адам ҳаққында «Ўатан гедайы» поэмасын жазҒан ўақыялары есиме түседи.

Бир сапары Шымбайдан Нөкиске қайтып киятыр едим. Шофер хош кеўилли жигит болса керек, жолҒа түсиўден машинаның радиосын қосып, «Қарақалпақстан» радиоканалына қойып жиберди. Радиодан ертеректе жазып алынҒан Ибрайым аҒаның жыраў тәбиятлы қарлыҒыңқы даўыста оқыҒан «ШымбайҒа» деген қосыҒы жаңлады.

Сәлем саҒан, туўҒан жерим!

Көрсем шадлыҒыңды сениң,

Еркелеткен ел-жайымсаң,

Лаўазымлы Шымбайымсаң.

Лекин, бул қүдиретли ҳаўаз артта бирин-бири қумырыдай ийискеп отырҒан қыз бенен жигитке жақпады.

—Братан, радиоңызды өширип, магнитофоныңыздан рок музыкаларынан қойыңыз-дә?

—Яқ.

—Ең болмаҒанда Майкл Джексоның жоқ па?—деп сорады.

—Майкл Джексон менен дайылы-жийенлигимиз жоқ еди,—деди шофер да ҳәкисленип.

Мени мына нәрсе ҳайран қалдырҒанын жасыра алмайман. Себеби, Майкл Джексон ҳаққында телевидение ҳәм газеталарымызда көргенимиз ямаса оқыҒанымыз болмаса ҳеш танымаймыз. Мени таңландырҒаны—жаңаҒы жаслардың миллетимиздиң маңлайы болҒан Ибрайым аҒаны танымай қаяқтаҒы қосықшыны билгени. Бәлким, олар Джексонды дурыслы танымайтуҒын шыҒар, бирақ, бизлерди «саўаты» менен таңландырмақшы болҒаны анық.

Бул Ўатан түсинигиниң кеңлиги соншелли, оны ҳеш ким, ҳеш қашан тәрийплеп берген емес. Тәрийплеп бериўи де мүмкин емес.

Бир күни мениң қолыма «Әмиўдәрья» журналында 70-жыллардың басында жәрияланҒан «Бир қысым топырақ» гүрриңи түсип қалды. Гүрриңниң ҳайран қаларлық жери советлик дүзим идеологиясы гүрлеп турыўына қарамастан қан майданында жан берип атырҒан жигиттиң қалтасынан бир қысым топырақтың шыққанлыҒы еди.

Бул Ўатан деген!

Жоқарыда мен Мәтен аҒаның «Ўатан гедайы»сын бийкарҒа сөз еткеним жоқ. Бир ўақытлары еки аяҒынан айрылып, немис қызына Ғәрезли болып, елин саҒынып келгенинде, «Набада СССРҒа жаман хабар тарқатып жибере ме» деп қәўетерленип изине милиция ертип қойдық. Лекин, ҳәзир ол аҒамыздың тири яки қайтыс болҒанлыҒын билмеймен, бирақ ўатанына келип, туўҒан елине деген жүрегиндеги сезиминиң оянҒанына, көзлерине меҳир толып кеткенлигине исенемен.

Егер қолымызда баспасөздиң қүдиретли күши болса, көшелерде ямаса үлкен базар орталарында «Ўатан не?» деген адамлардан сораў-жуўап өткерилсе, сонда айырым адамлар Ўатанында жүрип ЎатанҒа деген сүйиспеншилигиниң аз екенлигин  аңлаҒан болар еди.

Себеби, Ўатан—жалҒыз, Ўатан биреў!

«Бүгин биз демократиялық процесслерди тереңлестириў, халықтың сиясий белсиндилигин арттырыў, пуқаралардың мәмлекетимиздиң сиясий ҳәм жәмийетлик турмысындағы әмелий қатнасы ҳаққында сөз етер екенбиз, әлбетте, мәлимлеме алыў еркинлигин тәмийинлемей, ғалаба хабар қуралларын адамлар өзиниң пикир ҳәм идеяларын, жүз берип атырған ўақыяларға өзлериниң мүнәсибетин ҳәм позициясын еркин билдиретуғын минберге ерисип болмайтуғынын жақсы билемиз.

Бәршеге мәлим, пуқаралардың мәлимлеме тараўындағы ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў мәселеси инсанның мәлимлеме алыў, мәлимлемени ҳәм өзиниң жеке пикирин тарқатыў ҳуқықы ҳәм еркинлигин өзине жәмлеген болып, бул Өзбекстанда демократиялық жәмийет тийкарларын қурыўдың әҳмийетли шәрти, керек болса, тырнағы болып есапланады».

Ислам Кәримов

 

Архив

2017
Декабрь
ПнВтСрЧтПтСбВс
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031